Behoeften en belangen

(Je kunt je beleving leren kennen)

Vervuldheid en onvervuldheid
Dit zijn de sensaties die passen bij vervulde en onvervulde condities of behoeften. Deze sensatie zetten ons aan tot onvervuldheid mijden en tot vervuldheid zoeken. Met voldoende aandacht kunnen we deze sensaties leren waarnemen vóór ze zich ontwikkelen tot emoties, voorkeur, verlangens of gedachten.

Emoties
De fysieke sensaties die ontstaan bij vervuldheid en onvervuldheid leren we in clusters te duiden in categorieën zoals boosheid of blijdschap. Die categorieën noemen we emoties. Deze duidingen zijn gedeeltelijk cultureel bepaald en daardoor relatief, net als woorden.

Voorkeur, afkeer en grenzen
Door herhaaldelijk optredende sensaties van (on)vervuldheid en emoties, ontwikkelen we voorkeuren, afkeer en grenzen. Wat onze voorkeur heeft, streven we na, wat onze afkeer heeft, willen we vermijden. Een grens onstaat wanneer een voorkeur of afkeer zo belangrijk voor ons is, dat we bij overschrijding ons vermogen verliezen om ons in de ander in te leven. We wegen dan de belangen en de beleving van anderen niet meer mee in onze afwegingen.

Verlangen en hechting
Onze voorkeuren kunnen zich aan ons kenbaar maken in de vorm van vervullende geestelijke scenario’s met beelden, gedachten en gevoelens. Die beelden noem ik verlangens. Omgekeerd gaan we ons hechten aan de dingen en personen die volgens onze geest herhaaldelijk vervulling geven. We hechten ons makkelijker als we ons vervuld voelen, ver bij onze grenzen vandaan zijn en onszelf niet al te veel beschermen.

Belangen
Belangen ontwikkelen zich nadat we een tijdje, of herhaaldelijk, voorkeur, afkeer, grenzen, en verlangens toepasten op onze beleving. Belangen zijn conceptuele noties in onze geest: we kunnen er woordelijk over spreken als notie. We zeggen dan dat we iets belangrijk vinden.

(Je kunt de gevolgen van je handelen leren zien)  

Kiezen of beslissen
Als we vanuit gedachten en gevoelens tot handelen komen, kunnen we dit ervaren als het maken van een keuze. Kiezen is eigenlijk niets anders dan een poging om het resultaat van je handelen te beoordelen. We proberen te handelen op een vervullende manier en beoordelen daarop ons handelen.

Emoties tonen
Emoties kunnen ook fysiek worden uitgedrukt. Bijvoorbeeld als gezichtsuitdrukking, maar ook door andere gedragingen. We hebben niet altijd bewust door wat we uitdrukken. We leren een deel van onze emotionele uitingen te reguleren via zelf-regulatie. Dit helpt ons in het sociale domein, maar kost ook moeite.

Zelfstandig handelen
Wat we ‘doen’ waarvan anderen de kosten niet direct ervaren doordat we die zelf dragen. Althans voor zover mogelijk. Steunen is hier een goed voorbeeld van: we doen iets voor de ander, waarvan we niet verwachten dat de ander het opmerkt, en waarbij we niet gezien of gewaardeerd willen worden.

Verzoeken
Een ander ergens om vragen, op basis van je behoeften, belangen en gedachten. Een ruimtelijk verzoek staat de ander toe om ja én nee te zeggen zonder de gevolgen te hoeven dragen.

Voorstellen
Bijna gelijk aan een verzoek, maar dan zit er een voorstel voor de route naar vervulling in het verzoek zelf, waardoor het meer druk zet op instemming.

Eisen
Een dwingend verzoek doordat je geen afwijzing accepteert. De ander voelt zich niet vrij om je verzoek af te wijzen.

Eenzijdig beïnvloeden
Vanuit je eigen belangen de ander betrekken in het vervullen van je belang, zonder daar het belang van de ander in mee te wegen.

Afdwingen
Je belang vervullen door een uitkomst af te dwingen, zonder dat de ander daar iets aan kan doen, ongeacht of dit past bij de belangen van de ander. Hiervoor zet je macht in.

Geweld uitoefenen
Je belang eenzijdig behartigen door fysiek of verbaal te handelen op een manier die tegen de voorkeuren of grenzen van de ander ingaat, op een manier die de ander niet kan voorkomen.