Ethische relaties
Een ethische relatie is een relatie waar iedereen open, vrij en actief mee instemt. Open betekent dat je weet wat voor alle betrokkenen belangrijk is. Vrij betekent dat je kunt kiezen om in de relatie te zijn, maar ook om er niet in te zijn. Actief betekent dat jouw instemming en die van de ander niet impliciet, maar uitgesproken tot stand komt.
De teksten hieronder zijn uitwerkingen van individuele aspecten van die ethiek: soms beschrijven ze een risico en soms hoe ergens rekening mee kunt houden als je naar een ethische relatie wilt werken.
De rol en werking van verwachtingen
Als je een verwachting hebt van iemand dan maak je de ander verantwoordelijk voor jouw belang, zonder je belang met de ander te delen, zonder instemming voor die verantwoordelijkheid te vragen en wel de ander bloot te stellen aan de gevolgen van niet jouw belang behartigen. Je behandelt een verwachting zo eigenlijk als een afspraak waar iemand mee instemde, zonder dat dat zo is. Zelfs als de ander jouw belangen mee wil wegen in zijn of haar afwegingen, dan kan dat niet doordat jij jouw belangen niet deelt. Dat brengt hoge kosten mee voor je relatie.
Een alternatief voor het inzetten van verwachtingen, is het maken van goede afspraken.
Veiligheid en betrouwbaarheid
Een relatie voelt voor ons veilig als deze uitpakt zoals we zouden verwachten en niet over onze grenzen heen gaat. Gek genoeg helpt het daarbij om niet te veel grenzen te hebben (maar niet minder dan nodig) en niet te veel verwachtingen. Voorkomen dat je meer grenzen handhaaft dan nodig, kan door je grenzen goed te onderzoeken. Verwachtingen maak je op basis van jouw behoeften en belangen; hoe beter je partner die kent, hoe meer die deze mee kan wegen in zijn of haar handelen en hoe voorspelbaarder (en dus veilig) de relatie voor jullie wordt. Een partner die zichtbaar jouw belangen meeweegt, voelt als een betrouwbare partner. Zelfs als deze niet altijd voor jouw belang kiest.
Vrijheid en verantwoordelijkheid
We kiezen er in relaties voor om verantwoordelijkheden aan te gaan, het liefst actief en open. Daarbij zou het altijd een optie moeten zijn om een verantwoordelijkheid op te geven. Zodra we denken dat dat niet kan, wordt een verantwoordelijkheid een verplichting en is deze uitgesloten van vrijheid. Dat wil niet zeggen dat we zomaar of eenvoudig onze verantwoordelijkheden kunnen laten vallen, maar hoe groot de consequenties ook, de mogelijkheid om een verantwoordelijkheid op te geven, geeft vrijheid. Hoe gebonden je ook bent.
Een relatie brengt verantwoordelijkheden met zich mee, gekozen en ongekozen. Hoe beter je van elkaar weet welke verantwoordelijkheden jullie bij je relatie vinden passen en wie deze verantwoordelijkheden draagt en op welke manier, hoe actiever je kunt kiezen wat voor relatie je met elkaar aangaat.
Steunen, helpen en draagkracht
Steunen werkt zoals een balk een vloer draagt en vanaf onderen draagt. (Dat zie je terug in het Engels woord ‘support’ dat bestaat uit ‘sub’:van onder, en ‘portare’: dragen.) Steunen betekent dat je er voor een ander bent, maar dat de ander dat niet door hoeft te hebben. Jij kiest ervoor om iemand ergens bij te steunen en levert daar de inspanning voor. Je draagt daar zelf de kosten van die inspanning en vraagt er niets voor terug. Steun is iets dat je volledig zelf draagt, zelfs als de ander je er niet voor waardeert.
Hulp is voor de ontvanger zichtbaar. De ander ontvangt jouw handelen als bijdrage aan wat hij of zij probeert te bereiken en weet dat je dat doet. Goede hulp is een afspraak op basis van instemming: beide partijen kiezen geïnformeerd wie de moeite of kosten draagt voor het belang van de ander. Op een afspraak kunnen beide partijen aanspraak doen, op zowel de uitkomst als de voorwaarden van de hulp. Ook al levert de ene persoon hulp en ontvangt de ander deze in zijn belang, tot ethische hulp komen vraagt om zorg en draagkracht van beide betrokkenen.
Afhankelijkheid binnen relaties
Ook relaties waar iedereen open en actief mee instemt, bevatten afhankelijkheden. Als je bijvoorbeeld een huis deelt, is de impact van niet meer samenwonen mogelijk niet even groot voor beiden; dat creëert afhankelijkheid. Afhankelijkheid kan ook groeien over tijd, zonder dat er zichtbaar iets verandert, bijvoorbeeld doordat je je gaat hechten.
Afhankelijkheid kan ongelijkwaardig voelen en ervoor zorgen dat we ons minder vrij voelen om keuzes te maken in en over onze relaties. In een ethische relatie dragen de betrokkenen samen zorg voor de risico’s en gevolgen van afhankelijkheden in de relatie. Als je daar niet actief aandacht en tijd aan besteed loop je het risico dat de afhankelijke kwetsbaar wordt en zonder actieve keuze verantwoordelijk wordt voor de draagkracht van die afhankelijkheid, terwijl juist de niet afhankelijke vaak de ruimte heeft om te dragen.
Instemming geeft vrijheid
Instemming, zelfs tegen je eigen voorkeuren in, maar actief afgewogen en in vrijheid gegeven geeft vrijheid voor handelen. Actieve instemming vraagt van jou om van tevoren te bedenken wat de implicaties zijn van jouw handelen voor jezelf en anderen. Je krijgt daardoor de kans om belangen van jezelf en anderen mee te wegen op voorhand en daar je handelen op aan te passen, maar ook om te vertrouwen op de instemming van jou of de ander. Instemming is dan eigenlijk niets anders dan de aanvaarding van de verhouding van voor- en nadelen en die aanvaarding geeft vrijheid om te doen waar jullie mee instemden.
Empathie is iets anders dan sympathie
Om je te kunnen verbinden met de ander moet je van elkaar weten wat er in de ander omgaat en vertrouwen dat je elkaars belang kent en meeweegt in het maken van keuzes. Dat begrip en vertrouwen kan je inzetten bij het maken van afwegingen of keuzes. Je kent elkaars belevingswereld nooit helemaal, daarom speelt inleving een belangrijke rol in het aangaan van verbinding.
Inleven in de ander heet empathie, wat letterlijk ‘leven in de ander betekent’. Ook al kleurt jouw belevingswereld altijd je vermogen tot inleven, tijdens inleven ben je geheel of grotendeels bezig met de beleving van de ander.
Sympathie betekent letterlijk ‘mee-leven’ en gaat daarmee over de reactie die jij hebt op iets dat de ander beleeft. Al is dat vaak op basis van een inschatting van wat de ander beleeft, je aandacht ligt bij jouw reactie. Iemand vertelt je bijvoorbeeld iets dat pijn deed en jij ervaart gedachten over een, volgens jou, vergelijkbare pijn. Maar om zeker te weten of jullie het over hetzelfde hebben, om begrepen te worden, moet de ander nu controleren of jouw mee-leven op basis van het juiste in-leven gebeurde.
Een emphatische reactie gaat over de ander, is voor de ander houdt de aandacht van het gesprek bij de ander. Een sympathische reactie verlegt altijd de aandacht naar jou, en haalt die bij de ander weg. Bij een empathische reactie kan de ander verder waar hij was, bij een sympathische reactie wordt de ander impliciet gevraagd om in het gesprek iets te doen met jouw reactie, om deze met je te verwerken of om uit te zoeken of jij de ander wel goed begreep.
Gelijke monniken, ongelijke kappen
Het lijkt een voor de hand liggende manier om belangen af te stemmen: “Als ik iets van de ander vraag, mag hij of zij dat ook van mij vragen.” of “Ik zou het niet fijn vinden als mijn partner dat zou doen, dus doe ik het zelf ook niet.” De aanname is al snel dat gelijkheid tot een gebalanceerde relatie leidt. Dit is echter zelden waar.
Als je samen voor de koelkast staat en er staan nog maar twee blikjes frisdrank in de koelkast: één cola en één fanta, dan zou je er op basis van gelijkheid voor kiezen om ieder van elk blikje de helft te drinken. Maar de eerlijke en gelijkwaardige oplossing zou voortkomen uit éérst onderzoeken wie waar behoefte aan heeft. Zo krijgt wie cola wil cola, en wie fanta wil fanta.
Niet de uitkomsten, maar de voorkeuren en behoeften en hoe die vervuld en behandeld worden, bepalen de gelijkheid in de relatie. Als er gelijke aandacht is voor elkaars voorkeuren, biedt dat gelijke kansen voor beiden, ook als die voorkeuren van elkaar verschillen. Maar aandacht geven aan een voorkeur hoeft niet te betekenen dat hij vervuld wordt.
Afspraken maken
In vrijwel alle relaties maak je afspraken. Het is echt niet altijd makkelijk om de belangen van iedeereen goed af te wegen of om in te schatten wat de gevolgen zijn van het maken van een afspraak.
Op deze pagina vind je meer over afspraken in relaties.
We proberen onze voorkeuren en belangen te vervullen met afspraken. Als je de diepte in wilt gaan over hoe voorkeuren en belangen werken, kijk dan eens hier.
De andere thema-pagina's over relaties vind je hier:
Maak kennis of stel je vraag
Wil je inzicht in hoe dingen in elkaar zitten? Wil je hulp? Stel een vraag of boek een gratis kennismaking en zoek uit of mijn aanpak bij je past.
Ook zonder duidelijke vraag
Voor alle relatievormen
Krijg meer inzicht
Samen of alleen
Bel met je vraag naar 06 14 89 45 99 of laat je gegevens achter, dan neem ik contact met je op.