Waarom vinden we openheid en eerlijkheid belangrijk?
We voelen ons geborgen en veilig als we beschikken over de informatie die we willen hebben en erop kunnen vertrouwen dat anderen rekening houden met onze belangen. Liegen gaat hier tegenin doordat iemand actief informatie achterhoudt of verdraait. Dit breekt ons gevoel van veiligheid af.
Als we de belangen van anderen kennen, kunnen we beter inschatten hoe iemand zich zal gedragen en dat overzicht geeft een gevoel van veiligheid. Mensen die open communiceren, laten hun belangen kennen en dragen zo bij aan veiligheid en vertrouwen.
Vertrouwen in relaties
Als we vertrouwen voelen in onze relatie, voelen we ons op ons gemak en veilig. Wat is vertrouwen en hoe werk je aan vertrouwen?
Openheid
Wanneer je open communiceert, deel je wat er in je omgaat, wat je bezig houdt of waar je je bewust van bent. Hoe open je bent is relatief: je kunt open zijn vergeleken met de situatie waarin je communiceert en je kunt open zijn vergeleken met hoeveel je deelt van het geheel aan wat je beleeft.
De eerste manier van open zijn gaat over of het passend of risicovol is om subjectieve reflecties te geven of onderwerpen te bespreken die voor sociaal ongemak kunnen zorgen. Nemen we dat risico wel, dan noemen we dat vaak ‘open’. Je vertelt dan wat je denkt, voelt of vindt, ook als het slecht voor je uit kan pakken, of moeite kost. We weten overigens dat ‘meer open’ niet altijd beter is: het sociale systeem vraagt ook vaak van ons om niet alles te zeggen wat we denken of voelen.
De tweede vorm van openheid gaat over hoeveel je vertelt van je subjectieve beleving; van wat je vindt, denkt, voelt of wil. Als je veel deelt van wat je beleeft, hoeven de mensen om je heen niet uit te zoeken wat je beleeft, weten ze veel van wat je beleeft en ‘kennen’ daardoor je subjectieve beleving. Je voelt voor hen open omdat je toegang geeft tot wat jij ‘van binnen’ beleeft.
Eerlijkheid en liegen
Sam Harris definieert liegen als volgt: Informatie verstrekken waarvan je weet dat deze onvolledig of onjuist is wanneer je reden hebt om aan te nemen dat de ander volledige en/of juiste informatie verwacht. Eerlijkheid wordt dan: informatie verstrekken die juist of volledig is als je reden hebt om aan te nemen dat de ander juiste of volledige informatie verwacht. Eerlijkheid kan voelen als openheid, maar hoeft dat niet te zijn. Openheid gaat over de verhouding tussen wat je wel en niet deelt. Eerlijkheid over de juistheid en volledigheid van wat je deelt (en of iemand die zoekt).
Ik vind het sterk dat in deze definitie van liegen niet primair gekeken wordt naar of wat je zegt klopt met de ‘werkelijkheid’, maar primair naar wat voor de ander belangrijk is en hoe jouw gedrag daarbij past. Als liegen echt zou gaan over of het ‘klopt’ en volledig is wat we zeggen, moeten we onder ogen komen dat we de hele dag liegen. We laten altijd van alles weg -hoe kan het ook anders- en zeggen zo veel dat niet klopt, of niet klopt zodra de context verandert. Liegen moet wel gaan over zowel de subjectieve beleving van de ‘lieger’ als die van de ‘ontvanger’. De definitie van Harris, omvat beide.
Als je bijvoorbeeld een afspraak niet nakomt, is dat mogelijk een goede reden om aan te nemen dat de ander dat wil weten. In afspraken zitten namelijk de belangen van jou en de ander en als je daar tegenin gaat is de kans groot dat dat voor de ander belangrijk is. Wanneer jij niet vertelt van het verbreken van de afspraak, zou je in dat geval liegen.
Als de ander aangeeft iets te willen weten en jij geeft antwoord, maar weet dat dit antwoord onjuist is, doe je alsof je de informatiebehoefte van de ander bevredigt, terwijl je weet dat dat niet zo is. Dit is een vorm van misleiding: je gaat in tegen het belang van de ander, terwijl je weet dat je dit doet.
We noemen communicatie eerlijk, wanneer het gedrag past bij wat de één weet van de belangen van de ander. Mensen die vaak eerlijk handelen, vinden we betrouwbaar. Zeker als die eerlijkheid regelmatig vraagt om in te gaan tegen het eigenbelang door rekening te houden met de belangen van de ander.
Wat is bedrog?
Bedrog is een specifieke vorm van misleiding waarbij iemand niet open is, of liegt. Iemand bedriegt je als diegene tegen jouw belang ingaat en daarbij actief de indruk wekt dat dat niet zo is. Tegen je belang ingaan kan bijvoorbeeld door een afspraak niet na te komen, zoals bij vreemdgaan, maar ook met veel kleinere afspraken. Het tegen de afspraak ingaan is dan een vorm van eenzijdigheid. Dit is problematisch, maar nog geen bedrog. Het anders voorstellen van de situatie, maakt het bedrog. Dat laatste vinden we vaak zo erg omdat we, naast dat er tegen ons belang in gegaan wordt, ook nog eens niet de informatie krijgen die we belangrijk vinden in die situatie. De ander is daarbij niet open geweest of heeft zelfs gelogen. Daardoor kunnen we niet zelf kiezen hoe we om willen gaan met de gevolgen van de keuze van de ander. Wil je meer lezen over hoe je vertrouwen kunt bouwen en herstellen, lees dan de pagina over vertrouwen.
We kunnen ons ook bedrogen voelen als er technisch geen sprake is van bedrog omdat de ‘bedrieger’ zelf niet het belang kent waar hij of zij tegenin gaat of niet aan het misleiden was. Je kunt je bedrogen voelen doordat je een verwachting van de ander had, zonder die met de ander te delen. De ander voldoet dan niet aan je verwachting, zonder dat de ander weet ergens tegenin te gaan (mogelijk doordat je zelf niet open bent over je behoeften). Hoe onprettig dit ook kan zijn; omdat er geen misleiding plaatsvindt en iemand niet actief tegen het belang van de ander ingaat, is het geen bedrog. Zelfs als je je er bedrogen door voelt. Als je last hebt van wat iemand doet en daarbij onterecht denkt dat die persoon je bedriegt, creëert dat afstand tussen jou en de ander. We willen onszelf beschermen tegen mensen die ons bedriegen en mensen die beschuldigd worden van bedrog en dat niet deden, willen zichzelf beschermen door zich te verdedigen. Onder die omstandigheden is het erg moeilijk om elkaar te horen en te leren kennen wat de ander bezighoudt, waardoor je uit verbinding raakt. Zodra je opmerkt dat dit gebeurt: maak onderscheid tussen je bedrogen voelen of denken dat de ander je bedrogen heeft. Mogelijk kan je dan weer met elkaar in gesprek.
Maak kennis of stel je vraag
Wil je inzicht in hoe dingen in elkaar zitten? Wil je hulp? Stel een vraag of boek een gratis kennismaking en zoek uit of mijn aanpak bij je past.
Ook zonder duidelijke vraag
Voor alle relatievormen
Krijg meer inzicht
Samen of alleen
Bel met je vraag naar 06 14 89 45 99 of laat je gegevens achter, dan neem ik contact met je op.