Wat is vertrouwen en wat is betrouwbaarheid?
Vertrouwen
Vertrouwen is een gevoel van rust en veiligheid dat je hebt bij een relatie of persoon. Je zou kunnen zeggen dat jouw vertrouwen een inschatting is van de ruimte voor jezelf en de ander om af te mogen wijken van verwachtingen, zonder dat dat grote gevolgen heeft voor de relatie of jouzelf. Vertrouwen leeft in jou en is beleving. Ook al is vertrouwen gekoppeld aan wat je eerder meemaakte, vertrouwen is even subjectief als een emotie of gevoel. Hiermee is vertrouwen een subjectieve beleving van ervaringen in onze ‘binnenwereld’.
Een deel van wat we ervaren als vertrouwen is niet aan te wijzen en niet te beschrijven, je zou dat intuïtief of onder-bewust kunnen noemen. Met dat deel van vertrouwen kunnen we niet bewust werken in relaties en bespreek ik hier daarom niet.
Betrouwbaarbeid
Betrouwbaarheid is een beoordeling van gedrag; een inschatting van gedrag van jezelf of de ander. Vaak beoordelen we hierbij of gedrag voorspelbaar, begrijpelijk of verklaarbaar is. Hiermee is betrouwbaarheid een subjectieve beleving van de gedragingen in de ‘buitenwereld’.
Betrouwbaarheid kan vertrouwen voeden, maar is in zichzelf niet voldoende voor vertrouwen: iemand kan zich onbetrouwbaar gedragen terwijl we hem of haar toch vertrouwen. Zowel betrouwbaarheid als vertrouwen zijn subjectief, ook al proberen we vaak een ‘objectieve’ inschatting te maken bij het beoordelen van beide. Ik denk dat juist subjectiviteit ons een aanknopingspunt geeft voor hoe we ons op ons gemak en veilig kunnen voelen. De subjectiviteit van beiden wijst ons erop dat we via onze belevingen aan vertrouwen kunnen werken binnen relaties, misschien zelfs wel beter via beleving dan via feiten of afspraken.
Vertrouwen via delen in elkaars belang
Als we kunnen zien dat onze partner onze belangen kent en die zichtbaar meeweegt bij diens beslissingen, voelen we ons gezien en gekend door de ander. Voor veel mensen is dat een belangrijk onderdeel van relaties. Ik denk dat het belang van het gekend worden zélfs opgaat als de ander een keuze maakt die niet past bij onze belangen, maar waarbij we wel kunnen zien dat de ander onze belangen kende en afgewogen heeft. Als de ander dat deed, zien we dat vaak terug in het nemen van verantwoordelijkheid voor de gevolgen van zijn of haar keuze.
We ervaren vertrouwen binnen een relatie als we zien dat onze belangen leven bij de ander en dat er ruimte is om onze belangen te veranderen en bij te stellen. Die ruimte ervaren we als we kunnen delen wat onze (veranderende) belangen zijn en als de ander het vermogen laat zien om naar onze belangen te luisteren en hierop te reflecteren. Dit reflecteren stelt ons in staat om in te schatten of de ander ons belang goed kent. Als we terecht kunnen met onze belangen én we zien dat de ander ons belang goed kent, voelen we vertrouwen in de relatie. Overigens willen we meestal evengoed andersom de belangen van de ander kennen. Als we twijfelen over of de ander ons belang goed kent, of over of de ander vergeten is ons belang mee te wegen, krijgen we het gevoel dat we ons moeten inspannen om ons belang meer of vaker kenbaar te maken en daalt ons vertrouwen.
Vertrouwen bij gedrag dat we niet begrijpen
Naast het effect van afspraken niet nakomen en het delen in elkaars belang, kunnen we vertrouwen verliezen bij sterke wisselingen in gedragingen van de ander. Vooral bij wisselingen die we niet goed kunnen bijbenen vanuit onze eigen beleving. We kunnen dan de brug niet meer slaan tussen wat we zelf beleven en de belevingswereld van de ander. Daarbij voelen we afstand en een gebrek aan verbinding.
Impliciet doen we een voorspelling over de bandbreedte van de te verwachten gedragingen van onze partners. We plaatsen zo het gedrag van de ander in ons begripskader. We doen dit op basis van wat we van elkaar weten en op basis van onze waarnemingen in het verleden.
We wijken allemaal van tijd tot tijd af van elkaars voorspellingen en vangen dit doorgaans op via gesprekken over wat we daarbij meemaken, via reflectie en via introspectie. Zo leren we kennen wat veranderde bij de ander, leert de ander kennen wat je lastig vindt en updaten we onze voorspelde bandbreedtes; zo begrijpen we elkaar weer.
Soms verandert het gedrag van de ander zo plotseling dat het ons verwart of dat we er van schrikken. De verwarring of schrik maakt het dan moeilijk om onze beleving in verbinding met de ander te verwerken; we begrijpen de ander niet meer en dat verlaagt ons gevoel van betrouwbaarheid, ook al komt dit door onze eigen eerder gemaakte inschattingen. We voelen ons hierdoor minder op ons gemak of minder veilig.
Als we vaak verwarring of schrik meemaken, durven we niet meer te vertrouwen op de rol van de ander in onze relatie.
Andersom wekt het vertrouwen als we verwachten dat de ander verbinding met ons kan houden wanneer wij iets doen dat (onbedoeld) schrik of verwarring opwekt bij de ander. We voelen vertrouwen als we verwachten dat de ander in die gevallen, in plaats van bijvoorbeeld boos worden, nog steeds in staat is om te onderzoeken wat onze belangen zijn en hiermee de verbinding opzoekt door ons te willen begrijpen. Dit vertrouwen is de ruimte die je voelt om (onbedoeld) iets verkeerd te mogen doen in de ogen van de ander, zonder dat je daardoor de verbinding met de ander verliest.
Hoe je vertrouwen laat groeien
Zorgvuldig omgaan met afspraken, ook als ze niet worden nagekomen
Controleren of we goed van elkaar begrijpen wat we afspreken en vooral waarvoor. Als we erachter komen dat een afspraak niet werkte of nagekomen is: alsnog samen onderzoeken wat ieders beeld van de afspraak is en waarvoor jullie die maakten. Mocht het dan zo zijn dat de ander de afspraak anders had begrepen of dat opnieuw beschouwd jullie de afspraak eigenlijk al veranderd hadden willen hebben, kan vertrouwen in stand blijven, kan je de afspraak updaten en samen de schrik verwerken.
We hoeven niet altijd onze afspraken na te komen om betrouwbaar te zijn. Als we ons vertrouwen in de relatie bouwen door onze aandacht te houden op wat er achter de afspraken ligt (belangen en beleving), bouwen we aan een stevig en diep vertrouwen. Het vertrouwen dat we proberen te bouwen door te kijken naar hoe afspraken uitpakken, is wel vertrouwen, maar zelden een diep vertrouwen.
Zichtbaar investeren in elkaars belang
Vragen naar de ander zijn belangen, ook als die niet passen bij de jouwe, en de ander de kans geven om te beoordelen of je diens belang kent door te reflecteren op wat je begrijpt. Bij twijfel, schrik of negatieve verrassing van de ander, aandacht geven aan diens beleving en uitzoeken welke belangen nu gelden bij de ander en bij jou; die met elkaar delen. Laten zien hoe en dat je de belangen van de ander meeweegt, of meegewogen hebt, bij een beslissing of keuze, zodat de ander niet hoeft te twijfelen of je de ander ziet. Elkaar op de hoogte houden van wat er verandert aan je eigen belangen en blijven onderzoeken wat er verandert aan de belangen van de ander.
Ruimte ontwikkelen voor wisselingen in gedrag.
Hier hebben we twee mogelijkheden: ons gedrag aanpassen zodat veranderingen van ons gedrag in kleine beetjes binnenkomen bij de ander, en werken aan verwerkingsvermogen waarmee we wisselingen in de relatie kunnen opvangen.
De eerste kunnen we doen door veel te laten zien van wie we zijn en ons open en vrij te gedragen in lijn met onze belangen. Onze belangen veranderen zelden plotseling en als we in lijn met onze belangen handelen, zal ons gedrag gradueel veranderen, ook in de beleving van de ander. Pas wanneer we ons gedrag proberen gelijk te houden terwijl onze belangen veranderen, gaan we ons ‘ineens’ anders gedragen en dat is voor de ander moeilijker te verwerken. Relaties die vrijheid bieden aan wisselingen in binnenwereld en gedrag, voelen verbonden en rijk aan vertrouwen.
De tweede, het werken aan opvangvermogen in de relatie, kunnen we doen door veel en vaak aan elkaar te laten zien dat er ruimte is voor het bespreken van veranderende belangen, ook als deze belangen passen bij de belangen van de ander. Daarmee ontwikkel je krachtige gewoontes in je relatie om bij veranderend gedrag de veranderende belangen achter het gedrag te onderzoeken, zelfs als je bijvoorbeeld schrikt van gedrag. Dit opvangvermogen is bewust én onbewust aanwezig in relaties waarin veel vertrouwen is.
Maak kennis of stel je vraag
Wil je inzicht in hoe dingen in elkaar zitten? Wil je hulp? Stel een vraag of boek een gratis kennismaking en zoek uit of mijn aanpak bij je past.
Ook zonder duidelijke vraag
Voor alle relatievormen
Krijg meer inzicht
Samen of alleen
Bel met je vraag naar 06 14 89 45 99 of laat je gegevens achter, dan neem ik contact met je op.