Waarom wel en waarom niet?
Of je meerdere relaties tegelijk aan wilt en kunt gaan of niet, is niet voor iedereen en niet voor ieder moment hetzelfde. Wat je wilt en kunt hangt af van je voorkeuren, hoeveel ruimte je hebt en met welke partner(s) je bent:
Waarom wel
Als je meerdere relaties aan kunt gaan, kunnen die allemaal hun eigen vorm aannemen en hun eigen rol vervullen in je leven. Daardoor kan een partner of jij zelfs minder druk ervaren om alles voor de ander te moeten zijn. Dit voelt soms als bevrijdend. De rijkdom van veel delen met meerdere mensen is te vergelijken met het hebben van meerdere goede vrienden. Net als vrienden voor elkaar, kunnen partners voor elkaar en jou klaarstaan en met jou en elkaar meeleven. Je kunt door hoe de relaties van elkaar verschillen, vaak ook meer over jezelf ontdekken omdat je in meer verschillende situaties komt.
Waarom niet
Niet-monogamie vraagt om omgaan met afwijken van de maatschappelijke norm; vaak is je omgeving gewend aan monogamie en daardoor kan het moeilijker voor hen zijn om je te begrijpen of steunen. Ethische niet-monogamie vraagt (meestal) om het actief verkennen, delen en afstemmen van behoeften, gevoelens en belangen, niet iedereen heeft zin om dat veel te doen. Veel mensen hebben ook oncomfortabele gevoelens bij het idee van een partner met een andere partner, zoals onzekerheid of jaloezie. Niet iedereen wil daarmee omgaan. Dingen ondernemen met meerdere partners en meerdere relaties onderhouden kost ook tijd; niet iedereen heeft voldoende tijd beschikbaar, of wil zoveel tijd aan relaties besteden.
Ethische relatievormen
Een ethische relatie is een relatie waar iedereen open, vrij en actief mee instemt. Open betekent dat je weet wat voor alle betrokkenen belangrijk is. Vrij betekent dat je kunt kiezen om in de relatie te zijn, maar ook om er niet in te zijn. Actief betekent dat jouw instemming en die van de ander niet impliciet, maar uitgesproken tot stand komt.
Relaties kunnen vele vormen aannemen, lees hier meer over relatievormen:
Niet-monogamie, Ethische niet-monogamie en Polyamorie
Naast dat er voor niet-mogamie meerdere vormen en configuraties bestaan, wordt er met verschillende termen naar verwezen:
Niet-monogamie / non-monogamy
Een relatievorm die zich romantisch of intiem/seksueel niet beperkt tot één relatie. Wanneer een niet-monogame relatie mét actieve, open en vrije instemming van alle betrokkenen tot stand komt, beschouw ik dat als een ethische niet-monogame relatie. Er bestaan ook vormen van niet-monogamie die ik als onethisch beschouw, zoals overspel, vreemdgaan en affaires.
Ethische niet-monogamie / Ethical non-monogamy (ENM)
Zoals bij niet-monogamie/non-monogamy, maar dan met de toevoeging dat het hebben van relaties, of de mogelijkheid er meerdere te hebben, gebeurt met de open, vrije en actieve instemming van alle betrokkenen. Relaties die daar aan voldoen kunnen veel vormen aannemen. Deze relaties worden ook wel eens ‘consensueel / consensual’ genoemd. Die term verwijst naar ‘consent’ (instemming) en ‘consensus’ (instemming van álle betrokkenen).
Polyamorie / Polyamory
Een moderne term voor niet-monogamie die probeert te laten zien dat het naast niet-monogame intieme relaties, ook gaat over het aangaan van meerdere romantische relaties tegelijk. Amorie betekent hierin ‘liefde’. Deze term verwijst naar ethische niet-monogamie, maar legt een specifieke nadruk op het liefdesdeel, ook al sluit ethische niet-monogamie liefde niet uit.
Polygamie
Monogamie en het tegenovergestelde polygamie zijn oorspronkelijk termen die enkelvoudige (mono) en meervoudige (poly) huwelijken (gamie) beschrijven. In Nederland bestaat polygamie, het hebben van meerdere huwelijken tegelijk, niet binnen de wet. In de praktijk is nu ‘niet-monogamie’, in plaats van polygamie, de moderne tegenhanger en heeft betrekking op romantische en/of intieme relaties, niet alleen op huwelijken.
Open en gesloten relaties
Vrijwel alle open relaties zijn niet-monogaam (in werkelijkheid of mogelijkheid), maar niet alle niet-monogame relaties zijn open. Hier ontstaat nog wel eens verwarring over, ik denk door de maatschappelijk vaak gebruikte term ‘een open relatie hebben’. Ik geef graag duidelijkheid:
Open relaties
Dit zijn relaties waarbij mensen in die relatie(s) (nu) nieuwe connecties aan kunnen gaan met anderen, meestal op intiem en/of romantisch vlak. Een open relatie biedt gelegenheid voor het ontstaan van nieuwe relaties met mensen buiten de relatie. Een relatie kan op het ene aspect open zijn en op het andere gesloten, bijvoorbeeld een romantisch monogame, maar intiem niet-monogame relatie, of andersom.
Gesloten relaties
Dit zijn relaties waar (nu) geen ruimte is voor het aangaan van relaties met nieuwe personen, vaak gaat het daarbij om intieme of romantische relaties. Vriendschappen zijn zelden gesloten relaties. Zowel niet-monogame als monogame relaties kunnen gesloten zijn, je kunt bijvoorbeeld meerdere partners hebben, maar toch een gesloten relatie-configuratie.
Romantische, seksuele en vriendschappelijke relaties
Ik beschrijf relatievormen via drie aspecten: romantiek, seks/intimiteit en vriendschap. Uiteindelijk bepalen alleen de mensen in een relatie hoe die er uit ziet en kan je met drie aspecten bij lange na niet iedere relatie-variant beschrijven. Naast deze aspecten kunnen hele andere aspecten van belang zijn binnen jouw relatie, denk maar eens aan: co-ouderschap, familiebanden, financiële afhankelijkheid, etc.
Een gedeelde taal kan helpen bij het verwijzen naar, en praten over, aspecten van relaties. Hopelijk bieden deze termen houvast of een startpunt, ook al zijn ze niet makkelijk te definiëren.
Romantische relaties
Relaties met een romantisch aspect worden het vaakst ‘relaties’ genoemd. Hier passen vaak emoties bij als verliefdheid en liefde. Gedragingen in romantische relaties omvatten vaak intieme/seksuele en vriendschappelijke gedragingen, maar dat hoeft niet. In romantische relaties ga je meestal commitments aan die bij een liefdesrelatie passen. Commitments binnen zulke relaties kunnen bijvoorbeeld zijn: een huis of huishouden delen, het vormen van een gezin met kinderen, een economisch huishouden voeren of het gezamenlijk onderhouden van contact met elkaars vrienden en familie.
Vriendschappelijke relaties
Relaties met een vriendschappelijk aspect, zijn vaak niet intiem en bij vriendschap passen vaak commitments rond tijd samen besteden, elkaar up to date houden van elkaars leven en interesse tonen in het leven van de ander. Voor de meeste mensen passen intieme/seksuele gedragingen niet bij vriendschap, maar voor sommigen wel. Je doet dingen samen, voelt je verbonden, houdt misschien ook van elkaar, maar je relatie (of het vriendschappelijk deel daarvan) baseert zich niet op liefdesgevoelens.
Intieme / seksuele relaties
Relaties met een intiem of seksueel aspect, bevatten fysiek of mentaal intieme gedragingen. Fysiek intiem contact noemen we vaak seks, maar niet altijd. Wat valt onder mentaal intiem contact, is eigenlijk alleen te bepalen voor wie het heeft. Ik denk dat intimiteit vaak vraagt om vertrouwen en een bepaalde kwetsbaarheid met zich meebrengt. Voor de een vallen daar diepgaande gesprekken onder, voor de ander sexting. Uiteindelijk gaat het om een uitzonderlijke mate van nabijheid en dat kan op vrijwel ieder vlak. Ook intieme relaties kunnen seksueel of opwindend zijn, maar dat hoeft niet.
Combinaties
Relaties kunnen bestaan uit één aspect, maar vaak uit meerdere. Alle combinaties en permutaties kunnen bestaan: ook al komen romantisch+intieme relaties vaak voor, net als vrienschappen zonder seks, intieme relaties zonder romantiek of romantische relaties zonder vriendschap zijn ook mogelijk. Niet alle relaties hoeven alles te vervullen of bieden, en niet op ieder moment. In ethische relaties stemmen alle betrokkenen actief, vrij en open in met de gedragingen en commitments die bij die relatie passen.
Configuraties: driehoeken, vierkanten en lijnen
Ik noem een groep relaties die direct of indirect met elkaar verbonden zijn via intieme of romantische relaties een relatie-configuratie. Ter vergelijking: bij vrienden noemen we dat een vriendengroep, ook als niet iedereen vrienden van elkaar is; zo is dat ook bij relaties.
Een monogame relatie is een verbinding tussen twee mensen; als je die uit zou tekenen, teken je een lijn tussen twee punten. Zodra er meer mensen in het spel zijn, zou je misschien bij drie mensen een driehoek tekenen, bij vier een vierkant en zo verder. Veel mensen kennen dan ook de term ‘driehoeksrelatie’. In de praktijk is het echter onwaarschijnlijk dat mensen in een configuratie met meerdere mensen in die configuratie een intieme of romantische relatie willen.
Sterren en ‘V’ of ‘W’ vormige relaties komen dan ook vaker voor dan driehoek- en vierkant-relaties. Het is daarbij niet eens gezegd dat iedereen in een non-monogame configuratie, daadwerkelijk meerdere relaties heeft.
Misschien denk je dat iedereen hetzelfde aantal relaties zou moeten hebben om gelijk aan elkaar te zijn, maar in de praktijk is dat niet zo: van belang is in welke mate de behoeften van iedereen vervuld zijn en iedereen heeft verschillende behoeften. Streven naar gelijkwaardigheid via gelijkheid, geeft weinig ruimte aan het bespreken en vervullen van onderling afwijkende behoeften.
Niet-monogamie als identiteit of als relatietype?
Je kunt jezelf beschrijven als ‘in een niet-monogame relatie’ of als ‘niet-monogaam’. Of als ‘in een poly-relatie’ of als ‘polyamoreus’. De ene term beschrijft de relatie(s) die je bent aangegaan en waar je nu onderdeel van bent, de ander impliceert dat je niet-monogaam ‘bent’ en voor jezelf zeker weet dat geen enkele vorm van monogamie ooit bij je past.
Onethische niet-monogamie
Relaties (of gedragingen) waar niet iedereen actief, vrij en open mee instemt, zie ik als onethisch. Zowel monogame als niet-monogame relaties kunnen onethisch zijn:
Vreemdgaan / overspel / affaire
Bij vreemdgaan is het ethisch probleem tweeledig:
-
-
- een afspraak wordt niet nagekomen
- én de ander wordt daar niet open over geïnformeerd.
-
Niet-monogame relaties bevatten afspraken over romantiek, intimiteit en seksualiteit, net als monogame relaties. Het niet nakomen van die afspraken kan voelen als overspel of vreemdgaan.
Wanneer je iemand niet open informeert over het niet nakomen van een afspraak en de ander dat wel belangrijk vindt, handel je binnen mijn kader onethisch. Het niet open informeren voorkomt namelijk dat de ander actief in kan stemmen met de situatie.
Vrijheid onder druk door sterke afhankelijkheid
Wanneer er sprake is van sterke afhankelijkheid in een relatie, is het moeilijker om ethische afspraken te maken. Met name omdat de vrijheid om te kiezen onder druk komt te staan. Wanneer een monogame relatie verandert in een niet-monogame relatie, of wanneer iemand onderdeel wordt van een niet-monogame relatie, maar welbeschouwd niet vrij kan kiezen om die relatie op een andere manier aan te gaan, staat de ethiek van die relatie onder druk.
Veto’s die andere partners onbesproken beïnvloeden
Soms spreken partners een vetorecht met elkaar af; de ene partner kan dan bijvoorbeeld eenzijdig bepalen dat de andere partner ergens mee ophoudt. Als bijvoorbeeld een partner een einde kan maken aan een relatie van de andere partner, dan beïnvloedt dat het leven van iemand die niet voor die afspraak koos. Die persoon zou hiervan op de hoogte moeten zijn om geïnformeerd te kunnen kiezen. Dat informeren, zeker vroeg in het date-proces, is niet altijd makkelijk en gebeurt daarom niet altijd.
Veto’s brengen op zichzelf al ethische risico’s met zich mee omdat ze macht introduceren die reikt tot buiten de relatie waarin de afspraak is gemaakt. Bovendien introduceren veto’s eenzijdige invloed binnen de relatie, waarvan de nadelen in de toekomstige situatie niet van te voren zijn in te schatten. In zichzelf zijn veto’s niet onetisch; er zijn manieren om hier ethisch mee om te gaan. Dat kost wel draagkracht van beide partijen.
Niet-monogamie als identiteit of als relatietype?
Je kunt jezelf beschrijven als ‘in een niet-monogame relatie’ of als ‘niet-monogaam’. Of als ‘in een poly-relatie’ of als ‘polyamoreus’. De ene term beschrijft de relatie(s) die je bent aangegaan en waar je nu onderdeel van bent, de ander impliceert dat je niet-monogaam ‘bent’ en voor jezelf zeker weet dat geen enkele vorm van monogamie ooit bij je past.
Maak kennis of stel je vraag
Wil je inzicht in hoe dingen in elkaar zitten? Wil je hulp? Stel een vraag of boek een gratis kennismaking en zoek uit of mijn aanpak bij je past.
Ook zonder duidelijke vraag
Voor alle relatievormen
Krijg meer inzicht
Samen of alleen
Bel met je vraag naar 06 14 89 45 99 of laat je gegevens achter, dan neem ik contact met je op.