Angst onder boosheid
Ik denk dat boosheid komt van angst. We kiezen niet wanneer we boosheid voelen, hooguit wanneer we boos doen. Als iets belangrijk voor ons is, en we sterk genoeg beleven dat dat belang in het geding is, worden we bang, en als we bang genoeg zijn, voelen we boosheid. De ene keer weten we om welk belang het gaat, de andere keer niet.
Boos gedrag of boos gevoel?
Boosheid kan gaan over twee dingen: gedrag (boos doen) en gevoel (boos voelen). Beiden kunnen een flinke rol spelen in relaties en hebben invloed op hoe relaties voelen en verlopen.
Boos gedrag verstoort vaak de verbinding met anderen en daardoor geeft het druk in relaties. Ten minste tijdelijk, soms doorlopend. Boos gedrag is tegelijk wel ook een manier om onze gevoelens te verwerken en aan anderen te laten weten dat volgens ons onze belangen in het geding zijn.
Boos voelen is een beleving in onszelf en ontstaat wanneer een belang van ons onder druk staat doordat we beleven, of bang zijn, dat iets daar tegenin gaat. Ook als we zelf niet weten welke belangen geraakt worden. De ene keer handelen we op basis van onze boosheid, de ander keer niet. Of we dit doen hangt af van onze draagkracht, voorkeuren en de sterkte van de gevoelens.
Stel je vraag
Overweeg je hulp te vragen met je relatie? Stel een vraag of boek een gratis kennismaking en zoek uit of mijn aanpak bij je past. Bel met je vraag of laat je gegevens achter, dan neem ik contact met je op.
Ook zonder duidelijke vraag
Voor alle relatievormen
Samen of alleen
Krijg meer inzicht
Bel met je vraag naar 06 14 89 45 99 of laat je gegevens achter, dan neem ik contact met je op.
De waarde van boze gevoelens
Onze boosheid zet ons aan om te handelen naar onze belangen en dat is van grote waarde, ook al is het niet zonder kosten. Naast dat het ons aanzet tot handelen, kunnen de boze gevoelens ons soms ook laten zien wat we belangrijk vinden, maar niet goed doorhebben. Als we onze belangen goed kennen, kunnen we onze belangen inbrengen in onze relaties op een verbindende manier. Hoe beter we onze belangen kennen, hoe vaker de gelegenheid ontstaat deze te bespreken vóór we boosheid voelen en hoe vaker we de verbinding kunnen behouden met de ander.
De kosten van boze gevoelens
Als we boosheid voelen, beleven we de ander en de omgeving makkelijk als oorzaak van onze boosheid of als gevaar voor ons belang. We zien hen eenzijdig, gekleurd. Die vertekening is vrijwel niet tegen te gaan en maakt het erg moeilijk om ons verbonden te voelen met de ander of toenadering te zoeken tot de ander. Begrijpelijk ook, want wie wil er dicht bij de ogenschijnlijke veroorzaker van ongemakkelijke gevoelens zijn? Als we de ander regelmatig zien als gevaar en veroorzaker, dan kan dit zelfs ons hele beeld van de ander veranderen. We gaan de ander dan doorlopend anders zien. Boze gevoelens vertekenen zo onze belevingswereld en vaak op een pijnlijke manier.
Het nut van boos gedrag
Als we ons boos gedragen, proberen we de buitenwereld te veranderen, zodat die meer bij ons belang aansluit. Als we maar een beetje boos zijn, kunnen we daarbij in ons gedrag nog rekening houden met belangen van anderen of met algemene sociale normen. We zijn dan nog deels redelijk. Als ons belang groot genoeg is en sterk genoeg onder druk staat, verliezen we ons vermogen om met belangen van anderen rekening te houden. We raken volledig gevuld met de beleving van ons eigen belang en de bedreiging daarvan. Dan gedragen we ons boos, buiten de omgangsnormen; we worden ‘onredelijk’ boos. Onder de juiste omstandigheden kunnen we allemaal onze redelijkheid verliezen. Sterker nog: we zijn zelfs in staat boos te worden op een beer die ons aanvalt als zowel vluchten als vechten geen oplossing lijkt, ook al is in die situatie onze invloed heel klein en de kans dat ons boze gedrag iets oplevert ook klein. In relatietherapie zoek je uit wanneer boos gedrag je dient en wanneer niet. Deze inschatting moet je zelf leren maken, omdat wat je dient afhangt van de omstandigheden. Zo is die inschatting op ieder moment anders.
De kosten van boos gedrag
Als we ons boos gedragen, of anderen ons als boos beleven, dan is het voor de ander vaak moeilijker om met ons in verbinding te blijven. Boos gedrag gaat daarom vaak ten koste van de verbinding met anderen.
Als we boos zijn gaan we ons gedragen en uiten op een manier die voor de ander vaak moeilijk te ontvangen is. De ander heeft dan zelf reacties en gevoelens bij hoe we doen en houden dan minder ruimte over om onze belevingen te ontvangen. Als we boos worden om dingen om ons heen te veranderen, helpt het niet als de ander onze boodschap niet kan ontvangen. Als iemand niet goed kan horen of begrijpen wat we belangrijk vinden, neemt de kans af dat ze onze belangen mee gaan wegen. Daarbovenop gaat de ander soms ook weer handelen op basis van diens moeilijke gevoelens bij jouw gedrag, bijvoorbeeld door geëmotioneerd terug te reageren. Om dit op onze beurt weer te kunnen verstaan en verwerken, zonder de verbinding te verliezen, hebben we ruimte nodig en dat is nou net waar we weinig van hadden toen we boos gingen doen. De verbinding tussen beiden neemt dan verder af en de druk tussen beiden neemt verder toe. De kans op ruzie of verdere escalatie neemt dan ook toe.
Wat kan je doen om minder boos te worden?
We kiezen niet of we ons boos voelen, maar onze gevoelens ontstaan niet van het ene op het andere moment. Als je de verbinding in je relatie minder vaak wilt verstoren, kan je leren om eerder te herkennen welke gevoelens je ontwikkelt. Ze zijn dan vaak minder sterk en laten meer ruimte om in verbinding te handelen naar je belangen en hierover te communiceren. Deze verbinding kan de ruimte bieden om samen te werken aan wat je anders zou willen, zonder dat je de kosten van boos gedrag óók hoeft te verwerken.
Naast je gevoel eerder herkennen, kan je ook werken aan je vermogen om met je gevoel te zijn, het te ervaren of te verwerken, zonder dat het je helemaal opslokt en tot boos gedrag leidt. Je kunt je verwerkingsvermogen van gevoelens groter maken door het handelen op basis van die gevoelens uit te stellen en vaker mee te maken wat er dan gebeurt, of niet. Door je gevoel vaker en langer mee te maken wen je aan die gevoelens en verstoren ze je minder snel. Je maakt vaker mee dat anderen jouw belang wel behartigen, doordat zij meer tijd en gelegenheid krijgen dit aan je te laten zien. Als je je al boos bent gaan gedragen vóór die tijd, zal het voor jou lijken alsof de ander alleen rekening met je belang houdt als jij boos wordt.
Op deze manier onderzoek je je angsten als je denkt dat je belang in gevaar is – een deel van die angsten neemt daarmee af.
Als je steeds niet op tijd bent met het opmerken van interne druk en daarbij via boosheid de verbinding met de ander verliest, kan relatietherapie soms helpen bij het vertragen, eerder opmerken of opvangen van druk op een andere manier.
Wat kan je doen nadat je boos werd?
Als je als vertoner van boos gedrag weer wat rustiger bent geworden en ruimte krijgt om je meer verbindend te gedragen, kan je proberen het effect van je gedrag bij de ander te erkennen en in een meer verbindende vorm alsnog te bespreken welke belangen bij jou onder druk stonden. Het erkennen van de gevolgen van je gedrag kan de ander helpen lastige belevingen te verwerken en ruimte te krijgen voor waar je met de ander over zou willen praten.
Relatietherapie biedt soms gelegenheid om in verbinding de gevolgen van je boze gedrag bij de ander te leren kennen en je belangen te bespreken.
Wat kan je doen als de ander boos wordt?
Als de ander boos doet, is diens belevingswereld vaak grotendeels gevuld met boze gevoelens en gedachten. Als je wil en als je het kunt dragen, kan je tijdens boos gedrag van de ander proberen ruimte te maken voor diens gedragingen door afstand te houden. Dit kan via fysieke afstand of door niet sterk te reageren.
Als ontvanger van boos gedrag kan je het beste je draagkracht actief in de gaten houden zodat je op tijd aan kunt geven wat je niet kan dragen en verwerken. Als het boze gedrag niet stopt na het aangeven van je grenzen, kan je je alleen nog onttrekken aan het gedrag via afstand – mentaal en/of fysiek. Je treedt op dat moment uit verbinding, maar je zorgt er zo wel voor dat je zelf je rust en verwerkingsvermogen niet opmaakt. Tijd, herstel bij de ander of relatietherapie kan daarna dan helpen om de verbinding weer terug te vinden als dat samen niet lukt.
Door afstand te houden krijgt de ander ruimte en tijd voor diens gevoel en achterliggend belang. Bijvangst daarbij is dat je zelf minder of minder sterk wordt blootgesteld aan het boze gedrag, waardoor je verwerkingsvermogen minder belast wordt. Ruimte maken werkt niet altijd, omdat de ander soms juist op zoek is naar reactie van jou, in de hoop op verandering van waar de ander boos over is.
Een minder afstandelijke manier van omgaan met boosheid is dan wél in de buurt blijven en reageren, maar niet sterk reageren. Hierdoor geef je nog steeds ruimte aan de boosheid van de ander, maar kan de ander nog wel met je communiceren terwijl jij de interacties niet hoger op laat lopen. Let hierbij wel op je draagkracht: ruimte maken bij boze gedragingen is vaak niet makkelijk en kan leiden tot druk in jezelf en daarna extra druk in de relatie met meer boosheid, conflict of afstand tot gevolg.
Lukt ruimte maken of afstand nemen niet? Dan kan je vanuit emotie reageren, ook door zelf boos te doen; de druk loopt dan misschien hoger op, maar dit kan ook tot verandering en ruimte leiden, uiteindelijk. In de tussentijd heb je dan wel in lijn met je belangen (assertief) gehandeld en dat kan een vorm van rust en ruimte brengen voor het verdere proces, later. Conflict dat op een later moment zorgt voor verbinding en verwerking, kan heel waardevol zijn.
Als je vaak niet op tijd bent met het herkennen van de grenzen van je draagkracht, of als het steeds niet lukt om de belangen achter de boosheid samen en in verbinding te verwerken, kan relatietherapie soms helpen om zelf jullie dynamiek te onderzoeken en te laten veranderen.
Wat kan je doen nadat de ander boos deed?
Als je voldoende ruimte voelt om met de ander in verbinding te komen, kan je twee verschillende dingen proberen: aandacht geven aan de belangen achter de boosheid óf aandacht vragen voor het effect op jou van het boze gedrag.
Aandacht geven aan de belangen achter de boosheid van de ander kan je doen door vragen te stellen over belevingen van de ander. Wat maakte de ander mee voor die boos werd? Wat maakte de ander mee tijdens het boos doen? Als het je daarbij lukt om niet tegelijk aandacht te vragen voor je eigen belevingen ondersteunt dat vrijheid die de ander voelt om zich te uiten. Als de ander kan zien dat je diens belang wilt weten, geeft dat vaak wat ademruimte die ook weer ruimte kan geven voor jouw belevingen bij de ander.
Je kunt ook aandacht vragen voor jouw belevingen bij het boze gedrag van de ander. Dit vraagt meestal wat meer draagkracht van de ander en je doet er daarom goed aan om duidelijk uit te zoeken of de ander daar ruimte voor heeft. Het gebeurt regelmatig dat de ander denkt dat die ruimte krijgt voor diens verhaal (en dat graag wil) en dat dan ‘blijkt’ dat jij aandacht wilt voor de moeite die je hebt gehad. Dat kan leiden tot nieuwe druk en nieuw conflict. Als de ander ruimte heeft voor het horen van jouw belevingen, dan vraag je het minste draagkracht als je jouw belevingen met name als ‘over jezelf’ vertelt: beschrijf wat je meemaakte, in plaats van wat de ander deed of is.
Kan je boosheid voorkomen?
Nee, we kunnen niet volledig voorkomen dat we ons boos gaan voelen of dat anderen zich boos gaan voelen. Boze gevoelens nemen al snel veel ruimte in onze belevingswereld in en boze gedragingen verstoren makkelijk de verbinding met de ander. Als je graag wil dat je minder boos gedrag beleeft in de relatie of dat de relatie minder makkelijk verstoord wordt door boos gedrag, dan kan je werken aan jullie vermogen om ruimte te maken voor tegenstrijdige belangen en die van elkaar te leren kennen.
Daaraan kan bijdragen: kunnen uiten wat je beleeft, kunnen ontvangen wat de ander beleeft en niet te snel naar oplossingen proberen te zoeken als belangen niet op elkaar aansluiten (of lijken aan te sluiten) en leren aandacht te besteden aan de verwerking van de effecten van boos gedrag, na boos gedrag.
In mijn praktijk besteden we aan al deze vermogens aandacht.
Past mijn aanpak bij jou?
Wil je inzicht in hoe dingen in elkaar zitten? Wil je hulp? Stel een vraag of boek een gratis kennismaking en zoek uit of mijn aanpak bij je past.
Ook zonder duidelijke vraag
Voor alle relatievormen
Krijg meer inzicht
Samen of alleen
Bel met je vraag naar 06 14 89 45 99 of laat je gegevens achter, dan neem ik contact met je op.
Maak kennis of stel je vraag
Contact
Hulp met relaties
06 14 89 45 99
mail@hulpmetrelaties.nl
Nieuwegracht 1
3512LB Utrecht
Kvk: 30244285